«اصلاح الگوی مصرف» در امور مذهبی

تعطیل کردن روزهای ولادت وشهادت امامان معصوم به منظور بزرگداشت ایشان ؛ که منجر به ایجاد وقفه در امور اداری ، آموزشی و اقتصادی در جوامع اسلامی می گردد، می تواند نمونه ای از ضایع کردن منابع و عدم استفاده از امکانات باشد

دکتر حسن دادخواه-در متون اسلامی به واژگانی مانند قناعت، اقتصاد، اسراف و تبذیر برمی خوریم که مسلمانان را به مصرف اندک و بهره برداری بهینه از داشته ها فرا می خواند و ريخت و پاش کنندگان منابع را «برادران شیطان» می نامد.

متاسفانه مساله مصرف به اندازه نیاز و بهره برداری بجا از منابع، مانند دیگر آموزه های گرانسنگ اسلامی ، به سبب تنبلی فکری ما ، مورد کنکاش و بازتولید قرار نگرفته و جزییات آن همراه با دگرگونی های جامعه ، روشن نگردیده است.

ناگفته نماند که موضوع مصرف برابر با نیاز و بهره برداری بجا از منابع (یا همان زهد) ، امروزه با دسته ای از آداب وسنت های مذهبی، که در سراسر تاریخ، آرام آرام، به مسلمات دینی ما تبدیل شده؛ در تقابل قرار گرفته است. چنان که اصلاح الگوی مصرف ، خواهی نخواهی موجب می شود تا بخشی از رفتار، سنت و آداب مذهبی را کنار بگذاریم و در دسته ای از کنش ها به آنچه که تا کنون » غربی » اش می خوانده ایم ؛ نزدیک شویم.

این مساله سبب گردیده است تا موضوع اصلاح الگوی مصرف و بالا بردن بهره وری، در جوامع سنتی که واقعیت و تمامیت دین را تنها در به جا آوردن برخی آداب و مراسم می بینند؛ با دشواری روبه رو شود.

ولی حقیقت این است که راز ماندگاری یک دین در نو شدن ، انطباق با نیازهای روز و کنار رفتن پیرایه ها از چهره تابناک آن می باشد .

در راستای دستیابی به الگوی تازه ای از مصرف و بهره وری بیشتر از منابع و فرصت ها و با هدف سربلندی جوامع اسلامی و زدودن زنگار ها و پیرایه ها از مذهب؛ این نوشته، پاره ای از آداب ، سنت ها و رفتارهای دینی مرسوم را مورد خرده گیری و واکاوی قرار داده است . خواسته نگارنده این است که در صورت راستی و درستی مطالب ، مورد پشتیبانی قرار گیرد و دیگران دامنه بحث را پی گیرند و در صورت نادرستی و ناسنجیده بودن استدلالات ، اهل قلم و منبر وی را به راه صواب رهنمون کنند.

نمونه هایی از آیین ها و رفتارهای مذهبی مشمول اصلاح الگوی مصرف :

1- نذورات خوراکی: در گذشته های دور » فقیربودن» ، برابر با » گرسنه بودن» بوده و سیر نمودن یک فرد گرسنه و دادن یک وعده غذایی به او به معنای دور کردن فقر از او بوده است.
به همین جهت نذر غذا وتوزیع آن میان فقیران ، به عنوان یک آموزه دینی مورد پذیرش مردم قرارگرفت. ولی امروز ، نداشتن مسکن، عدم دسترسی به بهداشت و درمان، نداشتن امکانات آموزشی و مانند آن از مصداق های فقر به حساب می آید. بنا براین، کارکرد نذورات در شرایط کنونی و صرفا به شکل سنتی آن، فاقد اثربخشی است.
افزون براین، امروز نذورات معمولا میان اطرافیان که نیازی به وعده غذایی ندارند؛ توزیع می گردد. براین پایه، نذورات ، نوعی هدر دادن منابع است و باید درشکل اجرای آن تجدید نظر شود.

2- افطاری های ماه رمضان : ماه رمضان به جهت خودداری از خوردن وآشامیدن در ساعات روز ، بهترین فرصت برای صرفه جویی و نشانه ای از لزوم کم مصرف کردن است. ولی متاسفانه مصارف غذایی در این ماه بیشتر می شود. پرخوری درساعات مجاز خوردن وپختن خوراکی های رنگارنگ ودادن افطاری به غیر نیازمندان، خود نوعی اتلاف منابع است .

3- تعطیلات مذهبی : تعطیل کردن روزهای ولادت وشهادت امامان معصوم به منظور بزرگداشت ایشان ؛ که منجر به ایجاد وقفه در امور اداری ، آموزشی و اقتصادی در جوامع اسلامی می گردد، می تواند نمونه ای از ضایع کردن منابع و عدم استفاده از امکانات باشد . آیا به راستی دست کشیدن از کار و نشستن در خانه ، موجب شادی و رضایت آن امامان می گردد؟ آیا با تعطیل نبودن ادارات و برگزاری یک مراسم مختصر در محل کار و در مدارس يا دانشگاهها امکان بزرگداشت آن بزرگان بهتر فراهم نمی آید؟

4- برگزاری تجمعات وایراد سخنرانی : با توجه به گسترش رسانه های دیداری ، شنیداری و نوشتاری و فراهم شدن امکان دسترسی مردم به اطلاعات و از سوی دیگر بالا رفتن تعداد افراد با سواد ، به نظر می آید که شیوه سنتی ایجاد ارتباط با مردم واطلاع رسانی به آنان ، کارکرد خود را از دست داده است . امروز دیگر نیازی به تجمع برای نشان دادن » وحدت ، حمایت وقدرت » نیست . در ادبیات سیاسی ، امروز شیوه ها و معیار های دیگری برای اندازه گیری میزان اقبال مردم ، تعریف شده است. بنا بر این به نظر می رسد که صرف کردن هزاران نفر – ساعت از سرمایه مردم در تجمعات، نوعی نابودی منابع به شمار می آید .

5- ساختن مساجد ، حسینیه ها و تکیه های اضافی : یکی از افتخارات جوامع اسلامی ومسلمانان از گذشته های دور این بوده است که برای انجام عبادت، زیبا ترین مساجد را می ساختند و بهترین مناطق را به آن اختصاص می دادند. این مساجد ، امروز بخشی از تمدن و تاریخ کهن مسلمانان به شمار می آیند. متاسفانه در بسياری موارد ، امروزه ساختن مساجد ، حسینیه و تکیه نه از سر نیاز بلکه از روی رقابت های محله ای است . به گونه ای که در یک محله کوچک شاهد ساختن چند مسجد وحسینیه هستیم که به جهت نداشتن بودجه کافی نیمه کاره مانده اند و در همان حال زیبا هم نیستند. جالب آن که در طول سال تنها در ماه های ویژه ای مورد استفاده قرار گرفته و در بسياري مواقع بی استفاده می مانند.

بر پایه آن چه گذشت لازم است که سازمان و صنف محترم روحانیت برای بهره برداری بهتر و موثر تر از داشته های دینی، و تجدید نظر در شیوه های تبلیغ و به دست آوردن روش های تازه در بالا بردن فهم دین و ایجاد جذابیت در عبادات کوشش نموده و به عنوان پيشگامان الگو سازی برای اصلاح مصرف اقدام نمايند.

منبع – تابناک

7 پاسخ to “«اصلاح الگوی مصرف» در امور مذهبی”

  1. rrkh Says:

    سلام
    بعد از 2 هفته ، خوب آپ کردی.
    البته مواردی مانند:
    1.برگذاری عزاداری
    2.شکوهمند کردن حرم امامان و امامزادگان
    3.جمع آوری خمس در حالیکه حکومت در دست شیعیان است
    4.برگذاری اجتماعات و زدن حرفهای تکراری(مانند دهه ی محرم)
    5.حجاب اجباری و گماردن مامورین حجاب
    هم می تونه اضافه بشه.

  2. rrkh Says:

    آپ نمی کنی؟

    ——-
    اميدوارم! در ايميل توضيح دادم.

  3. rrkh Says:

    علیک سلام
    من که هستم
    گویا شما نیستی🙂
    تازه ایمیل هم بهت دادم😉
    آپ کن دیگه!
    ———–
    سلام
    بزودي اين كار را خواهم كرد. اين روزها خيلي گرفتارم!
    شما فعلا «آپ» كنيد. راستي آيات قرآن كتاب برده داري را توانستي اصلاح كني؟

  4. رامیم Says:

    درود!
    در رابطه با بندهای 1 و 2 معتقدم باید چاره ای اندیشید و گفته شما را تایید می کنم…
    اما بند 3: در همه دنیا بزرگان خود را اینگونه ارج می نهند و من بیشتر به بالا بردن راندمان کار در روزهای غیرتعطیل سال معتقدم…
    با بند 4 صد% مخالفم! اتفاقا امروزه به دلیل تامل رسانه ها بر روی اجتماعات فیزیکی و تحریف پیام های قشری و مردمی غیر فیزیکی توسط رسانه های ارتباط جمعی و … به شدت معتقدم باید اعلام پیام در مجامع تقویت شود و هم فکران و هم کیشان از نزدیک با هم ملاقات که «دست خدا در جماعت است».
    و اما بند 5 نیاز مبرم و فوری به فرهنگسازی دارد که همانگونه که مستحضرید اصالتا مساجد محل اجتماعات ملی – محلی بری رفع مشکلات و هم آموزی بوده است که جایگاه اصلی خود را در برخی مواقع از دست داده است. پس من بجای پاک کردن صورت مساله به بازخوانی اصل هدف معتقدم…
    در شادی صرفه جویی نکنید! ممنون.

    • مهاجر Says:

      جناب راميم سلام
      من مطالب آقاي دكتر دادخواه را حداقلهايي مي دانم كه بدليل معذوريتهايي شايد نتوانستند و يا نخواستند به ساير موارد نيز بپردازند. اما بطور خلاصه عرض كنم در مورد بند 3 كه فرموده ايد همه جاي دنيا اين چنين مي كنند، كه واقعيت ندارد. همه جاي دنيا براي نصف روز تعطيل كردن كلي جلسات كارشناسي مي گذارند و مسئله را از ابعاد مختلف اقتصادي و اجتماعي و غيره بررسي مي كنند و بعد تصميم مي گيرند كه چه بكنند. اتفاقا تا ما حساب همه روزهايمان را نداشته باشيم راندمان روزهاي ديگر نيز بالا نخواهد رفت. كشور ما به بركت پول باد آورده نفت (كه دير يا زود تمام خواهد شدو با خود سرمايه نسل آينده را نيز خواهد برد) به مملكت گل و بلبل و تعطيلي پشت تعطيلي معروف است. بسياري از اين تعطيلي ها بدون برنامه قبلي است. غالبا روز بين تعطيلات شب قبل اعلام مي شود و در نتيجه امكان برنامه ريزي و استفاده مفيد از آن را نيز گرفته و جز به بطالت نمي گذرد.
      برگزاري سخنراني و تجمعات في نفسه بد نيست اما اين ريخت و پاشهايي كه بدون حساب به اسم هفته ها و روز هاي خاص مي شود باز در هيچ جاي دنيا غير از اين كشور سراغ نداريم. كافي است شما يك سمينار و بزرگداشت در يك كشور خارجي را با ايران مقايسه كنيد. آنها پول مي گيرند سخنران راه مي دهند داخل همايش، اما ما تا هزينه پرواز عده اي گمنام و بي ثمر را هم دو دستي تقديم مي كنيم تا بر تعداد شركت كنندگان خارجي مان اضافه شود و پول اين ملت بيچاره را به نام مناسبتهاي كذايي به حلقوم عده اي كه هيچ سودي نه براي اين كشور و نه براي اعتقادمان ندارند مي ريزيم.
      راستي تاريخ سراغ دارد علي (ع) حتا سالگرد وفات يا تولد پيامبر گرفته باشد؟! اگر داريد آدرسش را به ما بدهيد. حالا ما خود روزها را بسنده نكرده ايم و «بنا به روايتي» هم! جمع بزنيد ببينيد چند روز مي شود. من شخصا علايق صنفي عده اي براي رونق كار خودشان را علت و انگيزه اصلي در بسياري از اينها مي دانم وگرنه با اينهمه سالگردها تا كنون چه معرفت و آگاهي و شناختي از ائمه به مردم داده اند؟! و چه خدمتي به اسلام و شيعه راستين شده است؟!

  5. رامیم Says:

    درود مجدد!
    کاش بی کنایه و بدون پرده منظورتان را می گفتید، باشد بتوانم میان کارشناسی یک معضل و بغض های شخصی تمیز دهم!
    اینکه فلان کار باید بشود و نمی شود بر می گردد به نوع نگاه ما و برخی فرهنگ های غلط که یا باید نگاه تغییر کند یا بی فرهنگی ها!
    به راستی ما انقلابم ، تداوم آن و بخش عظیمی از دستاوردهایش را مدیون همین دست مراسم های مذهبی هستیم …
    در رابطه با عده ای گمنام و … هم متوجه منظورتان نشدم زیرا کمتر سراغ دارم کسی را از مثلا اروپا برای برگزاری مراسم مذهبی به ایران دعوت کرده باشند!
    از عزاداری امام علی (ع) و ائمه معصومین (ع) برای رسول الله (ص) و پدرانشان بسیار شنیده ایم و این جسارت بزرگی است که بگوییم امیر مومنان علی (ع) برای رحلت رسول اسلام عزاداری نکرده اند!!!
    در رابطه با شادی هم شما را به خدا این اندک انگیزه های شادی را از مردم ما نگیرید…
    کما اینکه بارها شنیده ایم این روایت را که: در شادی ما شاد و در غم ما غمناک باشید…

    ——————-
    سلام
    دعوتهاي فوج فوج در هفته وحدت و ريخت و پاشهاي بي حساب يك نمونه اش!
    در مورد عزاداري امام علي (ع) و سالگرد گرفتن ايشان من از شما سند تاريخي خواستم، شنيده ها و گفته ها و «مي گويندها» بسيار است و اغلب دروغ! جسارت و جفا را كساني در حق ائمه مي كنند كه با غلوهاي بيجا و برچسبهاي ناروا و اوصاف قرون وسطايي و دور از خرد، ارزش اين اسطوره هاي بشريت را در حد بينش محدود خودشان به زير مي كشند.
    شادي؟! . . . بهتر است اين را به آنها كه دائم مردم را در غم و اندوه و ماتم مي خواهند و حتا شادي عيد ها (دور نرويم همين عيد نوروز اخير) را از مردم گرفته اند، به راديو و بخصوص تلويزيوني كه صداي همه در آورده بگوئيد!

  6. بی بی منور Says:

    سلام
    من اسباب کشی کرده ام. نشانی خانه جدیدم این است:
    http://bibimonavvar.wordpress.com/
    چراغش را با روشنی قدمت روشن کن.
    در ضمن لطف می کنی اگر نشانی جدید را در پیوندهای خود جایگزین کنی..


پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: